تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥ - ذكر حديث تحف العقول

زبانى بر حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و بر دودمان پاك و طاهر آنجناب و لعنت و نفرين خداوند بر تمام دشمنان ايشان تا روز قيامت باد.

كلام در مكاسب‌

سزاوار است كه ابتداء تيمّن جسته و برخى از اخبار وارد در اين باب را كه بعنوان ضابطه و قاعده مكاسب از حيث حلّيت و حرمت تلقّى مى‌شود ذكر كنيم.

ذكر حديث تحف العقول‌

پس بعنايت و كمك حقتعالى مى‌گوئيم:

در كتاب وسائل و حدائق از حسن بن شعبه در كتاب تحف العقول، از مولانا حضرت صادق صلوات اللّه و سلامه عليه روايت شده كه از حضرت وقتى راجع به معايش و مكاسب بنده‌گان خدا سؤال شد آنجناب فرمودند:

تمام مكاسب و وجوه معاملات رائج بين مردم منحصر در چهار جهت بوده كه در آنها برخى از جهتى حلال و از حيثى حرام مى‌باشد.

پس اوّلين جهت از اين جهات چهارگانه ولايت و دوّم تجارت و سوّم صناعات و چهارم اجارات مى‌باشد:

و خداوند متعال بر بنده‌گانش فرض فرموده كه در اين معاملات جهات حلال را اختيار كرده و بآنها عمل نموده و از جهات حرام اجتناب و دورى كنند.

پس يكى از دو جهت ولايت، ولايت واليان عدل بوده كه حقتعالى بولايت ايشان بر مردم امر فرموده و آنها را فرمان‌روايات بر خلق قرار داده است.

و جهت ديگر عبارتست از ولايت واليان ظلم و جور.

شرح مطلوب‌

قوله: روى فى الوسائل: مرحوم صاحب وسائل اين روايت را در ج (١٢) ص (٥٤) طبع جديد نقل فرموده.

قوله: حيث سئل: ضمير نائب فاعلى به مولانا الصّادق عليه السّلام راجع است.